Welke effecten hebben waterbeheersmaatregelen op de ecologie van een beek of rivier? Waterbeheerders hebben behoefte aan een instrument waarmee ze de kosten en effecten van maatregelen op de waterkwaliteit en ecologie kunnen afwegen. Het kunnen maken van die afweging is gewenst vanwege de invoering van de Europese Kaderrichtlijn Water: de KRW.
Stroomgebiedbeheerplannen
Waterbeheerders moeten in 2009 stroomgebiedbeheerplannen (SGBP's) opstellen in het kader van de KRW. Hierin worden de chemische en ecologische doelen vastgelegd samen met de geplande maatregelen om deze doelen te gaan halen. De totstandkoming van SGBP’s is een complex planvormingsproces, waarbij vele partijen zijn betrokken. Waterbeheerders hebben behoefte aan een instrument waarmee de effecten van maatregelen op de chemische en ecologische waterkwaliteit inzichtelijk kunnen worden gemaakt. Het instrument moet waterbeheerders inzicht bieden in de relatie tussen chemische en ecologische doelen, maatregelen en effecten, en ondersteunen in de discussie en communicatie hierover met belangenorganisaties en burgers.
Doel van de KRW-Verkenner
De KRW-Verkenner is bedoeld voor kennisontsluiting over de effectiviteit van KRW maatregelen, voor het afwegen van mogelijke maatregelen én voor communicatie met belanghebbenden. De KRW-Verkenner is niet bedoeld voor een gedetailleerde watersysteemanalyse, een globale analyse kan, maar de meerwaarde zit in het afwegen van verschillende maatregelen en de communicatie hierover.
De KRW-Verkenner is geschikt als ondersteunend instrument bij het regionale besluitvormingsproces. In de KRW-Verkenner kunnen zowel de effecten van de landelijke maatregelen (met name brongericht) als van regionale maatregelen (met name effectgericht) inzichtelijk worden gemaakt.
Ontwikkeling in het 'Leven met Water' onderzoeksprogramma
De KRW-Verkenner is ontwikkeld in een ‘Leven met Water’ project door een breed consortium van onderzoeksinstituten, ingenieursbureaus en waterbeheerders. In 2005 is een werkend prototype van de KRW-Verkenner ontwikkeld. Dit prototype was geïnspireerd op de succesvolle ontwikkeling van de ‘Blokkendoos Ruimte voor de Rivier’. De Blokkendoos is eveneens een instrument dat een brug slaat tussen inhoudelijke kennis en de informatiebehoefte van beleidsmakers.
Eind 2006 is het ‘Leven met Water’ project voor de ontwikkeling van de KRW-Verkenner afgerond. Daarmee zijn ook de pilots Amsterdam Rijnkanaal, Volkerakzoommeer, Gelderse Vallei, Burggravenstroom (Vlaanderen) en de landelijke toepassingen van Rijkswaterstaat opgeleverd. De ervaringen uit deze pilots hebben voor een belangrijk deel bijgedragen aan de totstandkoming van de basisversie van de KRW-Verkenner.
Organisatie
Sinds 2007 staat de KRW-Verkenner op eigen benen. Een projectteam van Deltares en Rijkswaterstaat Waterdienst zorgt voor de organisatie en de uitvoering van het project. Het projectteam van de KRW-Verkenner richt zich op een goed Beheer & Onderhoud middels een helpdesk en de verdere ontwikkeling van de programmatuur en de ecologische kennis.
De financiers van het project KRW-Verkenner zijn het ministerie van Verkeer & Waterstaat (Rijkswaterstaat en DG Water) en de waterschappen (Waterschapshuis en STOWA), elk met 50%. Deze financiering maakt het mogelijk om de software van de KRW-Verkenner gratis ter beschikking te stellen, de helpdesk te bemensen en de de software en kennis verder te ontwikkellen.
De eindgebruikers van de KRW-Verkenner zijn vertegenwoordigd in een begeleidingsgroep, die elk kwartaal bijeen komt. Tijdens het overleg kunnen de waterbeheerders, onderzoekers en adviseurs hun ervaringen met de KRW-Verkener delen. Tijdens het overleg met de eindgebruikers worden ook de wensen geïnventariseerd voor het Beheer & Onderhoud en de doorontwikkeling van de KRW-Verkenner.
Besluiten over de verdere ontwikkeling van de KRW-Verkenner en de positionering van het instrument in het waterbeheer worden door de stuurgroep genomen. De stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de financierende partijen van de KRW-Verkenner, aangevuld met vertegenwoordigers van Deltares en de marktpartijen.
Nieuwe ontwikkelingen aan de KRW-Verkenner kunnen ook op projectbasis opgestart worden. Voorbeelden van recente projecten waarin ook aan de KRW-Verkenner wordt bijgedragen zijn het project ‘Water en Economie’, het project ‘KRW-Tools’ en een quick scan naar de synergie tussen het Waternoodinstrumentarium en de KRW-Verkenner. Nieuwe ontwikkelingen aan de softeware dienen wel goedgekeurd te worden door de Stuurgroep en afgestemd met het projectteam KRW-Verkenner.
Toepassing KRW-Verkenner
De KRW-Verkenner wordt momenteel toegepast in het hele stroomgebied van de Maas, Rijn-Oost, Rijn-Midden en de Schelde. De waterschappen binnen deze stroomgebieden hebben ook elk afzonderlijk een toepassing voor hun beheergebied.
Voor de Rijkswateren is een landelijke toepassing ontwikkeld waarmee de stofstromen in Nederland in beeld gebracht kunnen worden. Speciaal voor de meren in het IJsselmeergebied is ook een toepassing ontwikkeld voor de ecologie.
Daarnaast zijn er nog een aantal waterschappen met de KRW-Verkenner aan de slag, zoals Wetterskip Fryslân en alle betrokken waterschappen rondom het Amsterdam-Rijnkanaal en het Noordzeekanaal. Hiermee kan de KRW-Verkenner in deze gebieden ondersteuning geven bij het bepalen van de voorkeursvariant voor het Stroomgebiedsbeheerplan (SGBP).
Waterbeheerders, onderzoekers en adviseurs delen hun ervaringen met de toepassing van de KRW-Verkenner in Nederland tijdens het gebruikersoverleg. Op de pagina 'Nieuws' vindt u de verslagen van het gebruikersoverleg en de presentaties van de sprekers. We publiceren ook regelmatig een Nieuwsbrief.
Internationaal groeit de belangstelling voor de KRW-Verkenner ook. De KRW-Verkenner is al toegepast in België en Roemenië. Ook vanuit andere EU landen is er concrete belangstelling om met de KRW-Verkenner aan de slag te gaan.
Zelf aan de slag met de KRW-Verkenner?
Voor toepassing van de KRW-Verkenner op een nieuw stroomgebied is eerst en vooral een schematisering van het stroomgebied nodig met daarbij een keuze van het gewenste detailniveau. Aansluitend bij die schematisering moeten de benodigde kenmerken van de waterlichamen en de maatregelen worden verzameld.
Als u zelf aan de slag wilt met de KRW-Verkenner, dan kunt u gebruik maken van verschillende informatiebronnen, zoals bijvoorbeeld de handleiding en het cursusmateriaal. Hoofdstuk 3 van de handleiding bevat een uitgebreide beschrijving van het stappenplan voor het maken van een nieuwe toepassing. Op de pagina 'Kennis' staan ook enkele handleidingen die een specifiek onderwerp behandelen, zoals de modelcalibratie.
Een eerste kennismaking met de KRW-Verkenner is mogelijk door de software en een voorbeeldmodel voor de 'Verkennervallei' te installeren.
Daarnaast kunt u overwegen om deel te nemen aan het gebruikersoverleg KRW-Verkenner, zodat u kunt leren van de ervaringen van anderen.
Het projectteam KRW-Verkenner ondersteunt de eindgebruikers van de KRW-Verkenner met een helpdesk. Voor meer informatie over de toepassingsmogelijkheden van de KRW-Verkenner kunt u ook contact opnemen met de projectleiders KRW-Verkenner bij de Waterdienst en Deltares.
Contact
Voor meer informatie over de KRW-Verkenner kunt u contact opnemen met:
Norbert Cremers
Projectleider Rijkswaterstaat Waterdienst
e-mail: norbert.cremers@rws.nl
Joost Icke
Projectleider Deltares
e-mail: joost.icke@deltares.nl
Helpdesk KRW-Verkenner
e-mail krw-verkenner@deltares.nl
